João Colagem - recensies - Misschien is water van dun hout

een afbeelding van een kunstwerk uit de serie waar deze recensie over gaat

Misschien is water van dun hout.*

Kunst laat je met andere ogen naar de wereld kijken. Door hun artistieke sensibiliteit laten kunstenaars facetten van de werkelijkheid zien die in het dagelijkse bestaan onopgemerkt blijven. Dit is de eenvoudige reden waarom kunst voor mij al vanaf jonge jaren een belangrijke inspiratiebron en verrijking vormt.

Misschien is water van dun hout” – de publicatie van João Colagem en Marco Nijmeijer is hier een mooi voorbeeld van. De prachtige suggestieve titel kun je beschouwen als een verwijzing naar de kracht van kunst om de wereld niet vanzelfsprekend zo te accepteren als ze zich aan ons voordoet. De titel is een uitdaging om de werkelijkheid te ondervragen en vanaf een andere kant te bekijken.

In “Misschien is water van dun hout” zijn de beeldende kunst en poëzie gelijk aan elkaar. Geen kunstvorm is ondergeschikt aan de andere, maar de collages en het gedicht vormen telkens een geheel. De samenwerking tussen dichters en beeldende kunstenaars kent een lange traditie. Vooral in Parijs bestond aan het eind van de 19e eeuw een grote markt voor luxe boekwerken. Daarom worden vandaag de dag dergelijke werken nog steeds met de Franse term ‘Livre d’artiste’ benoemd. Door het samengaan van beeld en taal worden bij een ‘Livre d’artiste’ alle zinnen geprikkeld en bovendien is het een kunstvorm waarvan je buiten culturele instellingen om, op elk moment thuis kunt genieten.

João Colagem (1967), een Braziliaanse kunstenaar die tegenwoordig in Nederland woont, put voor zijn collages uit de moderne beeldcultuur van tijdschriften en brochures. De schaar is zijn penseel. Met onvoorstelbare precisie en zorgvuldigheid knipt hij element voor element uit en voegt hij deze samen totdat er een nieuwe, volstrekt eigenzinnige voorstelling ontstaat. Elke collage is een feest voor de verbeelding. Het oog haakt zich ergens op het beeldvlak vast en van daaruit glijdt de blik over de verschillende onderdelen. Er ontknoopt zich een verhaal dat geleid wordt door persoonlijke associaties. Kijken naar de collages van João Colagem is bijna letterlijk een vorm van lezen, het is poëzie bestaande uit beelden.

Marco Nijmeijer (1964) is van oorsprong een natuurkundige die na een lange universitaire carrière het schrijven ontdekte en in 1999 met de bundel ‘Lief er zal geen liefde zijn’ debuteerde. Het zijn de onverwachte woordcombinaties die je als lezer raken. De lezer wordt ontvoerd naar een wereld waarin taal geen dienende en beschrijvende functie heeft. In de gedichten van Marco Nijmeijer kan elk woord de sleutel vormen tot een schat aan betekenis. Taal is niet ondergeschikt aan een bestaande realiteit, maar vormt een belevenis en stimulans voor de fantasie.

Het fascinerende aan het voorliggende ‘Livre d’artiste’ is dat João Colagem en Marco Nijmeijer je niet alleen anders naar de realiteit laten kijken, maar dat zij er in slagen om een volstrekt nieuwe wereld tot leven te wekken. “Misschien is water van dun hout” doet mij daarom denken aan het Surrealisme, de kunststroming die in de jaren twintig toonaangevend was in Parijs. Het streven van het Surrealisme was om de wereld van de droom en het onbewuste zonder enige filter van het verstand tot uitdrukking te brengen. De externe realiteit en de droomwereld moesten samenkomen op een niveau dat reëler was dan reëel, namelijk op het niveau van het surreële.

De Nederlandse kunstgeschiedenis kent geen echt grote surrealisten. De bekendste kunstenaars zoals Max Ernst, Dalí, Miró en Magritte komen uit Duitsland, Spanje en België. Misschien zouden we kunnen zeggen dat Nederland in João Colagem en Nijmeijer twee surrealisten ‘après la lettre’ heeft gevonden?

J.N.A. van Caldenborgh (Europa's grootste particuliere kunstverzamelaar)

* Deze tekst is het voorwoord van het boek “Misschien is water van dun hout” van Marco Nijmeijer en João Colagem